Research data en virtual reseach environments Bibliotheekwerk !

Het is natuurlijk verstandig te blijven speuren naar nieuwe mogelijkheden voor onze bibliotheek om het onderzoeks- en onderwijsproces te ondersteunen. Informatievaardighedenonderwijs en citatieanalyse werden goed ontvangen binnen WUR en deze activiteiten zijn nu ingebed in ons takenpakket. Er bieden zich nog meer mogelijkheden aan. Op de TICER Summer school van deze zomer kwamen er twee aan de orde. Een goede reden om daar  heen te gaan.

De twee laatste modules van de summer school hadden als titel:

·        Libraries and Research Data – Embracing New Content

·        Libraries and Collaborative Research Communities

Ik hoopte antwoord op vragen te krijgen zoals: of we daar überhaupt wat mee kunnen, of er andere bibliotheeken zijn die er al iets mee doen en als je er dan mee aan de slag wilt, hoe pak je het aan?

Stephen Pinfield, Chief Information Officer, University of Nottingham, Information Services, hield een uitstekende inleiding over “dealing with data” waarbij me opviel hoe vaak hij het over “challenges” had, wat in plat Nederlands toch nog steeds moeilijkheden betekent. Het gaat daarbij niet alleen om het opslaan van data maar over het beheer van de hele “life cycle” van de data “life-cycle stewardship”. Verschillende sprekers verwezen naar dit model.
Het samen gebruiken door diverse onderzoeksgroepen van grote dataverzamelingen komt steeds vaker voor (human genome project, Hubble telescoop data etc.). Het gebruik (re-use, repurposing, replication) van bestaande datasets staat bij de meeste disciplines echter nog in de kinderschoenen. Toch vindt het idee steeds meer ingang dat er met data uit onderzoek meer gedaan kan worden en dat opslag en toegankelijk maken van die data belangrijk is. Belangrijke onderzoeksfinancierders eisen tegenwoordig een data management plan. Maar ook een journal als Nature heeft een policy m.b.t. de gebruikte data.

“Challenges” die genoemd werden waren o.a. de opslag (technisch, verantwoordelijkheden), format, structuur, copyrights, financiering, kwaliteitscontrole, ethische afwegingen, vaardigheden managers, metadata, zoekmachines, institutionele faciliteiten, selectie, interoperationaliteit, houding onderzoekers en disciplinaire verschillen.

Micah Altman, Senior Scientist, Institute for Quantitative Social Science, Harvard University, USA hield een pleidooi voor “open access” tot data. Hij ging ook in op hoe de collecties toegankelijk gemaakt kunnen worden o.a. via institutionele repositories.

Daarna kwamen Charles (Chuck) Humphrey, Data Library Coordinator, University of Alberta Libraries, Canada en Ken Miller, Associate Director – Head of Information Development, Programming and e-Social Science, UK Data Archive, United Kingdom met presentaties over de praktijk van het beheer van (grote) dataverzamelingen. Bij deze presentaties hoorde ik voor het eerst over het bestaan van “data librarians”.

In Canada hebben bibliotheken expertise opgebouwd met data omdat het Canadese CBS o.a. volkstellingsgegevens aan hen afstond. Dit gebeurde in het kader van een Data Liberation Initiative (DLI). Er was veel vraag naar die gegevens dus moest een goed managementsysteem worden opgebouwd. Ook was er behoefte aan trainingsprogramma’s voor het beheer van databestanden door bibliotheken (data librarians) en juist die, o.a. via workshops, hebben bijgedragen aan het succes van het DLI programma.

Ken Miller vertelde hoe het UK Data Archive de verschillende partijen bij elkaar bracht en hoe het archief functioneert. Daar gaf hij aan hoe om te gaan met “the digital curation of collections held at repositories and archives, the access to and quality assurance of the digital objects held and their long term preservation”.

Alle sprekers zagen een duidelijke rol voor bibliotheken weggelegd in het oppakken van de “challenges” en toekomstig management van databestanden.

De tweede door mij bezochte dag ging over de mogelijke rol van bibliotheken bij samenwerking tussen onderzoekers en onderzoeksgroepen. Die samenwerking hangt in veel gevallen samen met het onderwerp van de dag ervoor want vaak zijn dataverzamelingen het bindend element. Er worden nogal wat verschillende termen gebezigd voor die samenwerkingsverbanden, maar op de summerschool kwam vanuit de Amerikaanse kant de term “collaboratories” vooral naar voren en de Britten hadden het over de “virtual research environments (VRE’s).

We zien aan de publicatieoutput al dat steeds meer onderzoek in samenwerking wordt uitgevoerd. Samenwerking tussen onderzoekers van verschillende instituten, zowel nationaal als internationaal. De gecompliceerdheid van de onderzoeksthema’s kunnen daar toe leiden, maar ook willen de financierders van het onderzoek soms zo’n samenwerking. Het gaat vaak om interdisciplinaire samenwerking. De technische ontwikkelingen maken samenwerking een stuk eenvoudiger. Toch kent het opzetten van samenwerkingsverbanden vele “challenges”. Om maar een voorbeeld te noemen: een terminologieprobleem stagneerde meer dan een jaar lang goede samenwerking tussen civiel ingenieurs en computer scientists, want deze groepen interpreteerden het woord “requirements” totaal verschillend.

Aldo de Moor, directeur van CommunitySense – community informatics research in practice, the Netherlands, gaf een goed beeld van wat er allemaal speelt bij “collaborative communities”. Hij ging in op het activeren van communities en de patronen van samenwerkingsverbanden. Daarbij besteedde hij speciale aandacht aan de ontwikkeling van het “socio-technical system”. Bibliothecarissen zouden “key socio-technical system experts” kunnen zijn: “Librarians are THE scouts, scribes, and supporters”.

John Butler, Associate University Librarian for Information Technology, University of Minnesota Libraries, USA presenteerde verschillende voorbeelden van samenwerkingsverbanden en enkele modellen van de wetenschappelijke samenwerkingspraktijk. Voorbeelden waren nanoHUB.org , HarvestChoice en EthicShare. Hij ging in op “critical success factors” en als functionele rol voor bibliotheken dacht hij aan: content selection and access, preservation of community assets, “Communities of practice” assessment and effective research environment design, tool development, calibration, and integration en to be catalyst for collaboration.

Judith Wusteman, University College Dublin, UCD School of Information and Library Studies, Ireland besprak de opkomt van e-research, die het beeld van het onderzoek zal veranderen. Virtual Research Environments (VREs) zullen die ontwikkeling ondersteunen. Ze meent dat “VREs are only now beginning to move from theory to practice; now is the ideal time for librarians to proactively identify and advocate for their potential roles”. Meer specifiek zouden bibliotheekmensen betrokken moeten raken bij samenwerkingsverbanden om de behoeften van de VRE gebruikers vast te stellen en evaluatie door gebruikers mogelijk te maken. Verder zouden we een rol kunnen spelen bij training in het gebruik en management van data en het systeem zelf.

Tenslotte was er Gary Olson van de Donald Bren Chair of Information and Computer Sciences, University of California. Zijn onderzoeksgroep bestudeert al vele jaren “collaboratories” en kijkt naar wat bepaalt of ze succesvol zijn of falen. Hij is medeauteur van een boek “Scientific Collaboration on the Internet”, uitgegeven door MIT (inmiddels besteld). Ook hij gaf voorbeelden van samenwerkingsverbanden en een aantal werkhypothesen. De rol van Universiteitsbibliotheken ziet hij op het gebied van: management van digitale repositories, folksomonies versus taxonomies en metadata, expertise met betrekking tot opkomende zoektechnologie, interculturele samenwerking en expertise  op het gebied van “collaborative technologies”.

De meeste sprekers hadden dus hoge verwachtingen van de bibliotheken, ongetwijfeld deels ingegeven door de omgeving van de TICER summerschool: Digital Libraries a la Carte 2009. Wat wij er in Wageningen van waar kunnen maken is dan de vraag. Het lijkt noodzakelijk nog meer betrokken te raken bij het werk van onze onderzoekersdoelgroep en te inventariseren hoe en in welke verbanden die samenwerken. Ook is het goed een helder beeld te krijgen van welke technische samenwerkingsopties er zijn. Wat het werk met databestanden betreft geldt hetzelfde, in eerste instantie vooral inzicht verwerven van wat er met data in Wageningen gebeurt. Dat we een faciliterende rol kunnen spelen is duidelijk. Wouter heeft m.b.t. data en opslag in ons eigen repository al overlegd met afdeling DPS naar aanleiding van een vraag van een onderzoeker. In het onderwijs hebben Marja en ik al op verzoek een poging gewaagd studenten instructie te geven in het zoeken naar en gebruik maken van datasets die op het web beschikbaar zijn.

De TICER-site geeft veel informatie over het onderwerp. Ik stel voor binnen niet al te lange tijd een workshop te houden, waarin we verschillende typen dataverzamelingen bekijken en ook collaboratories op diverse niveaus.
De infospecs zouden vervolgens kunnen bedenken hoe we een inventarisatie kunnen opzetten.
25/08/09 HF

Advertenties